انجمن کتابداری و اطلاع رسانی خوزستان

خدمات ويژه کتابخانه ها برای اين کودکان شامل اقلام زير خواهد بود:

l        مناسب سازی منابع موجود با توجه به توانايی های کودکان ويژه (ناشنوايان و کم توانايان ذهنی)

l        گزينش ويژه از بين منابع موجود با توجه به نياز ويژه (کودکان بيمارستانی و کودکان آسيب ديده)

l        تهيه کتابهای ويژه منطبق با توانايی های کودکان)

انواع کتاب های ويژه

l        کتاب به زبان اشاره

l        کتاب برجسته

l        کتاب پارچه ای (حسی – لمسی)

l        کتاب – اسباب بازی

فن آوری های جديد اطلاعاتی برای افراد ويژه

l        نابينايان و کم بينايان

                                - دستگاه برجسته نگار

                                - نرم افزارهای گويا

                                - استفاده از صفحه کليدهای مخصوص

                                - دستگاه به ديد

l        ناشنوايان

                                - استفاده از امکانات گرافيکی

                                - نظام نمايش تلويزيونی داده ها (TDDS)

l        جسمی- حرکتی

                                مناسب سازی صفحه کليد

آشنايی با چند سايت مخصوص افراد ويژه

l        www.special.ir

l        www.handheldlib.blogspot.com

بيش از پنجاه ميليون نفر در سراسر جهان دارای يکی از انواع معلوليت هستند.

l        افراد معلول تنها در پاره ای موارد با محدوديت مواجه هستند و در واقع  آنها فقط از برخی جهات با ما متفاوت هستند.

l        نهضت عادی سازی (Normalization Movement) که از کشورهای اسکانديناوی آغاز شد، مبدع اين تفکر بود که:

                                امکانات شهری، اجتماعی و فرهنگی بايد به گونه ای طراحی شود که همگان بتوانند از آن استفاده کنند.

l        کتابخانه ها به عنوان مظاهر دموکراسی و آگاهی رسانی در جامعه مسئوليت سنگينی در قبال افراد ويژه دارند.

l        اصل دوم رانگاناتان “ هر خواننده ای، کتابش” (کتاب برای همه)

l        بيانيه يونسکو درباره کتابخانه های عمومی:

   هرکس در هر شرايطی، متعلق به هر طبقه ای و با هر سطح از توانايی جسمی، حق خواندن و حق دسترسی به منابع اطلاعاتی، و به عبارتی دانستن و برخورداری از لذت مطالعه را دارد.

کتابخانه ها و کودکان ويژه

   مسئوليت کتابخانه ها در قبال کودکان ويژه به مراتب سنگين تر از بقيه افراد است. کودکان به دليل محدوديت های سنی و تحصيلی که دارند، هنوز توانايی های بالقوه شان به طور کامل به فعليت نرسيده است و در ابتدای مسير يادگيری قرار دارند. بنابراين اگر علاوه بر اين محدوديت ديگری نيز داشته باشند، در شرايط خاص تری قرار می گيرند. ادامه دارد. 

چه كسي بايد كتاب درماني را انجام دهد؟

u      اسميت(1989): پيشنهاد همكاري بين يك كتاب درمان با متخصصاني در زمينه هاي ديگر(روانشناس، پزشك، مشاور، معلم، روانپزشك، كتابدار، مددكار اجتماعي  و..) 

u      صرف نظر از اينكه معلم، كتابدار، متخصص بهداشت رواني و...باشد، بايد:

u      ويژگيهاي شخصيتي لازم: ثبات شخصيت، علاقه قلبي به همكاري با ديگران، توانايي همدلي و درك بدون موعظه كردن و تحكم، انعطاف پذيري، توانايي گفتگوي صبورانه و بيان مشكلات فرد به گونه اي كه باعث برآشفتگي وي نشود.

چگونه بايد انجام شود؟

u      انتخاب كتاب: نوع، محتوا، تناسب

u      انتخاب رويكرد درماني: فردي يا گروهي

u      ايجاد انگيزه: از طريق معرفي فعاليتهاي كتاب درماني

u      اختصاص زماني به مطالعه مواد خواندني

u      درنظرگرفتن دوره كمون: فاصله زماني بين مطالعه تا زمان بروز تأثير مطالعه

u      هدايت بحث: از يادآوري لغوي به تفسير، كاربرد، تحليل، تركيب و ارزيابي آنچه مطالعه كرده اند.

u      هدايت ارزيابي: خود- ارزيابي و ارزيابي توسط كتاب درمان

چه نوع كتابهايي مناسب هستند؟

v       كتابهاي اخلاقي و مذهبي (قرآن، انجيل و ...)

v       آثار غيرمذهبي (از اواسط قرن 19)

v       داستان و شعر (بويژه براي كودكان)

v       كتابهاي خود-ياري (براي بزرگسالان)

v       مستقيماً در مورد مشكل افراد نباشد ( مثال: عدم تمايل معلولان به خواندن آثاري در مورد معلولان)

v       كليشه اي نبودن آنها

v       ارجحيت جذابيت و گيرايي محتوا و موضوع كتابها به ارزش ادبي آنها

نقش كتابداران در كتاب درماني

u      تجزيه و تحليل نيازهاي فرد از طريق اطلاعات بدست آمده از تيم درمانگر

u      هدفمند نمودن مطالعه، آموزش و كسب اطلاعات بيمار با توجه به نياز وي

u      مشاهده و گزارش تغييرات و علائم رفتاري خواننده به تيم درمانگر

u      تهيه منابع لازم (كتاب، فيلم و ...)براي كتاب درماني

u      تهيه فهرست كتابهاي مناسب براي مشكلات مختلف

u      هدايت و تشويق افراد به مطالعه مداوم

سخن آخر

u      بدون شك كتاب بر روان آدمي تأثيرگذار است.

u      كتاب درماني مي تواند به عنوان يك روش درماني فرعي به همراه ساير روشهاي درماني پزشكي يا روانپزشكي در درمان و بهبود بيماران مؤثر باشد.

u      هرشخصي نمي تواند كتاب درمان باشد.

u      كتابدار و كتابخانه در كتاب درماني نقشي تأثيرگذار دارند.

u      در سرفصل دوره هاي آموزشي كتابداري اشاره اي به اين مبحث نشده است.

Biblio به معناي كتاب و Therapy به معناي درمان است. کتاب درمانی معانی مختلفی دارد که عبارتنداز:تأثير بهبودبخش مطالعه بر خواننده بكارگرفتن كتاب و مواد ديگر كتابخانه براي معالجه بيماران و درمان هيجانات و مشكلات عاطفي(تيوز،1974). مجموعه اي از فنون براي ايجاد تعامل بين فرد ياري دهنده و فرد دچار مشكل از طريق مطالعه مشترك متون(پردك،1989).استفاده از كتاب در كمك به حل مشكلات افراد (كورتنر، 1996). استفاده از خواندنيهاي گزيده و مواد مناسب در پزشكي و بهداشت رواني جهت اهداف درماني (فرهنگ وبستر،1961؛ جوزف،1998).

برخي دلايل رواج كتاب درماني

افزايش مشكلات خانوادگي و اجتماعي: طلاق، ازخودبيگانگي جوانان، اعتياد به مواد مخدر و الكل و...نياز و استفاده مربيان براي ارائه چنين خدماتي به كودكان در مخاطره، بي خانمان و خانواده هاي آنانافزايش برنامه هاي خود- ياري در طي چند  دهه گذشتهانتشار كتابهاي خود- ياري عامه پسند مانند: آيين دوست يابي/ هنر عشق ورزي و ...

بررسي ها نشان داده اند كه كتاب درماني در حل مشكلات بيماران مؤثر است. اما روش درماني مستقل و جداگانه اي در درمان بيماريها نيست. بلكه به عنوان يك روش درماني جانبي و فرعي  موفق مي باشد. و بايد در كنار ساير روشهاي درماني پزشكي و روانپزشكي بكار رود.

چه وقت باید از کتاب درمانی استفاده کرد؟

u    بهبود خود-پنداره شخص

u    افزايش درك فرد از رفتار و انگيزه هاي انسان

u    تقويت خود- ارزيابي واقع بينانه

u    نشان دادن راهي به شخص براي يافتن علايقي در خارج از خود

u    تسكين فشارهاي ذهني يا هيجاني

u    نشان دادن اينكه شخص، اولين يا تنها فردي نيست كه با چنين مشكلي روبرو شده است.

u    نشان دادن اينكه يك مشكل، بيش از يك راه حل دارد.

u    كمك به اينكه شخص آزادانه تر در مورد مشكل خود صحبت كند.

u    كمك به فرد در طراحي روشي براي حل يك مشكل

مکانهایی که می توان در آنها از کتاب درمانی استفاده نمود:

u    بيمارستانها

u    مدارس

u    درالتأديب ها

u    مؤسسات نگهداري معلولان ذهني

u    زندان ها

u    مراكز بازپروري

u    پرورشگاهها

براي كليه كساني كه به نحوي در محدودة معيارهاي بهداشت رواني قرار نمي گيرند.

ادامه دارد...